Sięganie po używki zawsze jest ryzykowne. Są one niezdrowe i powodują wiele zmian zarówno w zakresie funkcjonowania somatycznego, jak i psychologicznego. A jednak, choć większość z nas choć raz w życiu spróbowała środków psychoaktywnych, tylko w przypadku niektórych taki krok kończy się uzależnieniem. Dlaczego tak jest? Co sprawia, że część osób posiada się wysoką podatność na uzależnienia?

podatność na uzależnienia

Na rozwinięcie się alkoholizmu lub narkomanii wpływa nie tylko potencjał uzależniający konkretnej substancji. To, czy dana osoba rozwinie zespół zachowań charakterystycznych dla nałogu, zależy również od jej indywidualnych cech. Podatność na uzależnienia możemy rozpatrywać w dwóch kategoriach: fizycznej oraz psychologicznej.

Fizyczna skłonność do tego rodzaju problemów wynika z indywidualnych właściwości związanych z reakcją na przyjmowanie środków psychoaktywnych, a także specyficznej biochemii mózgu. Często obserwujemy, że choć dwie osoby wypijają takie same ilości alkoholu, ich organizmy odpowiadają na niego zupełnie inaczej. Winowajcą takiego stanu rzeczy jest zdeterminowana genetycznie jakość enzymów odpowiedzialnych za utlenianie alkoholu. Ciało każdego z nas ma inne predyspozycje do przyjmowania tego rodzaju środków, ich metabolizowania oraz odczuwania skutków picia czy zażywania. Z tego powodu prezentujemy odmienną tolerancję na napoje wyskokowe oraz różny poziom reakcji awersyjnych po nadmiernym spożyciu. Ktoś, kto odznacza się wysokim poziomem tolerancji oraz łagodnymi negatywnymi skutkami picia, jest w stanie wypić więcej, nie doświadczając objawów zatrucia lub silnego kaca. Wbrew pozorom, „mocna głowa” nie oznacza jednak, że intensywne imprezowanie nie jest dla nas groźne. Wprost przeciwnie: takie osoby są skłonne pić więcej i częściej, a w konsekwencji są bardziej podatne na wystąpienie uzależnienia.

Kolejnym ważnym czynnikiem jest aktywność układów neuroprzekaźników, czyli substancji chemicznych, które są odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów pomiędzy komórkami nerwowymi. Przyjmuje się, że nałóg to w istocie stan braku równowagi pomiędzy układem nagrody (za który odpowiada układ dopaminergiczny) a układem kary (za który z kolei jest odpowiedzialny układ serotoninergiczny). Nałóg sprawia, iż maleje rola układu kary, a wzrasta znaczenie układu nagrody. Dla osoby uzależnionej substancja psychoaktywna stanowi źródło łatwej do osiągnięcia przyjemności.

leczenie alkoholizmu

Nie bez znaczenia pozostają również czynniki natury biologicznej, które w dużej mierze zależą od naszych świadomych działań oraz decyzji. Należą do nich m.in.: dieta, ogólny stan zdrowia oraz niektóre schorzenia. Negatywna reakcja na spożycie alkoholu często ma miejsce u osób niedożywionych, a także tych, które cierpią na niedobór witaminy B1 (tiaminy). Podatność na wystąpienie uzależnienia jest wyższa przy niektórych chorobach, takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, żółtaczka typu C (w jej przypadku spożycie alkoholu może przyspieszyć uszkodzenie wątroby i doprowadzić do jej marskości).

Podatność na uzależnienia – cecha dziedziczna

Kolejną kwestią warunkującą skłonność do nałogów są uwarunkowania rodzinne oraz społeczne. Wszystkie dzieci wykazują potrzebę naśladownictwa, a ich stosunek do alkoholu w dużej mierze zależy od norm panujących w domu rodzinnym. Jeśli często obserwują dorosłych, którzy sięgają po kieliszek, a spotkania rodzinne i towarzyskie zawsze odbywają się przy butelce, z dużym prawdopodobieństwem taki obraz będzie dla nich naturalny i oczywisty, a w przyszłości również nie będą stroniły od trunków.

Kolejnym czynnikiem psychologicznym determinującym podatność na uzależnienia jest występowanie innych zaburzeń psychicznych. Ryzyko wystąpienia uzależnienia wzrasta w przypadku wahań nastroju, niepokoju, lęków oraz zaburzeń osobowości. Z drugiej strony, trudno z cała pewnością ustalić związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi dwoma zjawiskami. Nie jesteśmy w stanie określić, czy to problemy w psychiką są przyczyną sięgania po używki w celu uśmierzenia cierpienia, czy może uzależnienie od alkoholu czy narkotyków wtórnie powoduje negatywne zmiany w obrębie osobowości.

– charakteryzują się niską samooceną i są niepewne siebie – substancje uzależniające pomagają im poczuć się kimś innym, lepszym (choć jest to złudne wrażenie),

– w codziennym życiu zawodowym lub rodzinnym mają do czynienia ze szczególnie dużym stresem – nikotyna lub alkohol pomagają im się zrelaksować,

– są bardzo ambitne i sięgają po rozmaite sposoby, które pomogłyby im osiągnąć lepsze wyniki w pracy lub nauce – takie osoby sięgają zwykle po środki stymulujące i pobudzające,

– nie mają sprecyzowanych planów czy celów życiowych – brak perspektyw osłabia ich wolę,

– wyniosły z domu rodzinnego negatywne przyzwyczajenia, np. częste suto zakrapiane imprezy, codzienny relaks przed telewizorem z puszką piwa,

– nie mogą liczyć na wsparcie rodziny w trudnych chwilach,

– mają niską odporność na frustrację.

Podatność na uzależnienia – co ją warunkuje?
4 (80%) 2 głosów