Czy niektóre osoby mają większe szanse na to, by się uzależnić niż inne? Czy istnieje coś takiego jak podatność na nałogi? Jakie cechy osobowości lub biologiczne są związane z większym ryzykiem zachorowania na alkoholizm?

podat

Impulsywność i inne cechy osobowości a uzależnienia

Według wielu badań, z nałogami związane są takie cechy osobowości jak impulsywność, obniżona samoocena, lek społeczny. Jednocześnie nie istnieje wystarczająco dużo badań, które mogłyby wykazać faktyczny, jednoznaczny związek między konkretnymi cechami osobowości a uzależnieniem. Wynika to z tego, że ciężko stwierdzić, czy dana cecha osobowości istniała jeszcze przed pojawieniem się uzależnienia i na niego wpłynęła, czy też jest efektem zwrotnym choroby, która wpłynęła na jej rozwój.

Teoria związku oksytocyny z podatnością na nałogi

Na Uniwersytecie w Adelajdzie w Australii przeprowadzono badanie, z którego wynika, że rozwój uzależnienia jest związany z obecnością w organizmie hormonu – oksytocyny. Jest to dość specyficzny hormon, który jest przede wszystkim wytwarzany przez kobiety w ciąży i młode matki, który wpływa na tworzenie się więzi między matką a dzieckiem. W dorosłym życiu człowieka oksytcyna stymuluje takie uczucia jak szczodrość, ufność, współpracę. Stymulacja wytwarzania oksytocyny w organizmie (np. poprzez interakcje społeczne, głównie dotyk) pomaga też osobom z autyzmem (spektrum Aspergera) w nawiązywaniu relacji społecznych.

Według badaczy z Adelajdy, jeśli u dziecka nastąpi zaburzenie rozwoju układu wydzielania oksytocyny, stanie się ono bardziej podatne na uzależnienia. Ma to być związane z nieprawidłowym przetwarzaniem przez organizm bodźców społecznych. Niestety, twórcy teorii nie przedstawili sposobów naprawy wadliwie działającego układu.

Dziedziczenie alkoholizmu – genetyczna podatność

A może uzależnienia są w genach i dziecko osoby uzależnionej ma większe szanse na to, by również się uzależnić? Niestety, jeśli chodzi o alkoholizm, to okazuje się, że tak. Według badań przeprowadzonych w Europie z wykorzystaniem Swedish Twin Registry dziedziczność uzależnienia od alkoholu sięga 50-60%.

Przy próbie zidentyfikowana genów odpowiedzialnych za podatność na alkoholizm okazało się, że jest ich tak naprawdę kilka:

Geny wpływające na metabolizm alkoholu ADH1B i geny, które uczestniczą w konwersji etanolu do aldehydu octowego ALDH2. Oba te geny posiadają allele, które powodują szybsze utlenianie się alkoholu i pojawianie się nieprzyjemnych objawów somatycznych takich jak bóle głowy, nudności. Osoby, które posiadają te allele, są mniej narażone na rozwój choroby. Mówiąc wprost, szybciej odczuwają nieprzyjemne skutki picia, więc mają mniejsze szanse na uzależnienie, bo picie jest dla nich po prostu mniej przyjemne.

Gen DRD2 w układzie dopaminowym[i] – odpowiada za odczuwanie przyjemności i pełni ważną funkcję w układzie nagrody. W niektórych wersjach tego genu przyjmowanie substancji psychoaktywnych powoduje pobudzenie układu nagrody i większe odczucie przyjemności. Efektem jest większe ryzyko wykształcenia się uzależnienia.

DRD4[ii] – gen również związany z układem nagrody. Mówi się, że jest odpowiedzialny za poszukiwanie nowości i skłonność do podróżowania (a także promiskuityzm). Niestety również niektóre jego allele zwiększają skłonność do uzależnień, głównie od nikotyny.

CHRNA6 i CHRNB3 – to geny kodujące receptory nikotynowe, odpowiedzialne głównie za uzależnienie od nikotyny. Są związane z szybkością powstawania uzależnienia i jego siłą.

Warto pamiętać, że nie ma jednego genu odpowiedzialnego za pojawienie się uzależnienia. Geny mogą jedynie sprawić, że będziemy bardziej podatni na rozwój nałogu, ale nie determinują jego powstania. Na to, czy dana osoba się uzależni, ma wpływ zarówno jego biologia, psychologia jak i czynniki środowiskowe.

 

[i] https://www.pum.edu.pl/__data/assets/file/0004/66334/NK_2013_18_158-161.pdf

[ii] https://www.researchgate.net/publication/287818074_Gen_DRD4_i_jego_rola_w_warunkowaniu_fenotypu_czlowieka

Skłonność do uzależnień – prawda czy mit?
Oceń ten wpis